Maanlicht en het fotograferen van de sterrenhemel en de Melkweg

Als je de sterrenhemel wilt fotograferen, maar ook als je gewoon lekker met avond- en nachtfotografie aan de slag wilt, is het belangrijk dat je rekening houdt met de maan. De maan is ’s nachts wat de zon overdag is: een heel felle lichtbron. In een stad valt dit minder snel op, maar zodra je een landelijke omgeving opzoekt, is het effect duidelijk zichtbaar. Wil je de sterrenhemel en in het bijzonder de Melkweg fotograferen? Dan kun al helemaal niet om de maan heen.

De invloed van maanlicht op nachtfoto’s (nachtfoto’s kun je ook ’s avonds maken, ik bedoel ermee dat het helemaal donker is) wordt vaak onderschat. Veel mensen hebben geen idee hoe enorm fel deze lichtbron kan zijn. Dat komt vast omdat we zo gewend zijn aan onze steden en dorpen met kunstverlichting (straatlantaarns enzovoort). Zoek je een donkere plek op, wat in Nederland nog behoorlijk lastig is, dan merk je ineens hoeveel licht je dankzij de maan hebt.

Ver van de stad, op een plek zonder straatlantaarns en felverlichte gebouwen, is het behoorlijk donker als de maan niet aan de hemel staat. Je ziet amper iets van de omgeving, hooguit wat vormen en silhouetten. Kom je op dezelfde plek terug als het volle maan is, dan zie je de omgeving ineens heel duidelijk. Je ziet zelfs kleuren, duidelijke schaduwen en kunt zonder moeite je weg door open terrein vinden. Je hebt zelfs geen zaklamp nodig. Maanlicht volstaat.

Sterrenhemel melkweg maanlicht door Kees Krick Media

Alles wat je hier ziet komt door het maanlicht. Er is geen straatlantaarn aanwezig en ook geen zaklamp gebruikt. Puur maanlicht! Het kleurt ook de hemel mooi helderblauw, maar daardoor zijn er wel aanzienlijk minder sterren te zien.

Wil je de sterrenhemel en eventueel de melkweg in al zijn pracht vastleggen? Dan volstaat het dus niet om lukraak naar een donkere afgelegen plek af te reizen. Je moet vooral goed uitkienen wanneer je er naartoe gaat. Oftewel, je wilt zorgen dat de maan geen roet in het eten gooit. Bij nieuwe maan zijn de nachten het donkerst. De maan laat zich dan niet zien. Dat betekent dat je zo goed als de hele nacht (en/of avond in de winter) kunt fotograferen. Is het volle maan, dan heb je de meeste ‘lichtvervuiling’ en kun je praktisch thuisblijven. Tussen deze twee uitersten in kan het alle kanten op. Dan zijn er vaak wel een aantal uurtjes ergens in de avond of nacht waarin het donker genoeg is om je uit te leven met je camera. De maan bevindt zich dan nog onder de horizon.

Vandaar dat het bij nachtfotografie niet volstaat om je alleen in cameratechniek te verdiepen. Je moet ook een beetje begrijpen hoe maanfasen verlopen en daarmee wanneer de maan waar aan de hemel staat. Hier kom ik in een toekomstige blog nog op terug, mocht je hier interesse in hebben. Niet alleen voor sterrenfotografie is het nuttige kennis. Want ook bij gewone nachtfoto’s, zelfs midden in een stad als Amsterdam, heeft de maan (net als het weer en de luchtvochtigheid) veel invloed. Vandaar dat ik daar in mijn workshops dan ook veel aandacht aan besteed. Je maakt echt andere foto’s met nieuwe maan, dan met volle maan.

Sterrenhemel melkweg maanlicht door Kees Krick Media

Om de Melkweg en de sterrenhemel goed te zien, moet je rekening houden met de maan. Hier ook een meteoor in beeld.

In Zwitserland hadden wij deze zomer een chalet hoog op een berg gehuurd. Nou ja, ook weer niet zo hoog. Het was maar iets van 1350 meter. Maar het chalet ligt aan de rand van een nagenoeg verlaten wintersportdorp. Straatlantaarns kennen ze er niet. Hier en daar was een verlicht chalet te zien, maar de bewoners maakten het gelukkig niet al te laat. Kortom, als ik rond elf uur ’s avonds de deur uitliep en een meter of twintig over een paadje liep, stond ik ineens op een volledig verlaten alp.

Zonder maanlicht is het daar zo donker, dat je niet eens ziet waar je staat. Je bevindt je als het ware in een zwart niets. Ook als je ogen na ongeveer een kwartiertje aan het donker gewend zijn blijft dat zo. Bijna een Zen-ervaring. Heel in de verte in het dal is (de straatverlichting van) een dorp te zien. Op de tegenoverliggende berg een verlichte waterval (gaat uit om stipt halftwaalf). En boven mij natuurlijk de sterrenhemel en de melkweg. Het is er zo donker, dat je zonder zaklamp geen stap kunt verzetten. Tenzij je in een afgrond wilt kukelen.

Dat is althans de situatie zonder maanlicht. Ditmaal was ik er ook met volle maan. Dan is het ineens een heel ander verhaal. De alp, het handvol chalets, de bomen langs de bosrand, de bergen, het dal, het meer, enkele dorpjes, het is dan allemaal overduidelijk te zien. Je kunt perfect om je heen kijken en alles is prima herkenbaar. Ook kleuren zijn goed te zien (als het echt donker is zie je in zwart-wit). Ik kon mijn dochter die met mij was meegelopen duidelijk herkennen en van ons beiden tekende zich een duidelijke schaduw af op het groene gras van de alp.

Het leek net of het overdag was, maar dan met flink gedimd zonlicht (wat het in feite ook is, de maan weerkaatst immers zonlicht). Van de sterrenhemel bleef alleen maar weinig over. De melkweg was nog wel te zien, maar heel vaag. Bijna alsof er een veeg hoge dunne bewolking hing. De hemel was niet intens zwart maar diepblauw. Ondanks de storende volle maan, was er nog steeds veel en veel meer van de sterrenhemel te zien dan op een ‘donkere’ nacht met nieuwe maan in Amsterdam. Daar zie je zelfs onder optimale omstandigheden alleen de aller felste sterren. De melkweg kun je daar helemaal vergeten.

Omdat ik dit keer zowel nachten met als zonder maan heb meegemaakt in Zwitserland, heb ik speciaal een aantal opnamen gemaakt om het grote verschil tussen een hemel met en zonder maanlicht te illustreren. Overigens vind ik beide varianten wel wat hebben. Het zijn compleet andere foto’s, met een eigen sfeer. Er echt zijn, het zelf beleven, blijft nog altijd het meest indrukwekkend.

Sterrenhemel melkweg maanlicht door Kees Krick Media

Volle maan. De omgeving is perfect te zien.

Sterrenhemel melkweg maanlicht door Kees Krick Media

Dezelfde plek, maar nu zonder maanlicht. Ook bij een lange sluitertijd en hoge iso-waarde blijft de omgeving intens donker.

Sterrenhemel melkweg maanlicht door Kees Krick Media

De maan is onder de horizon. De hemel is goed donker en de Melkweg is goed te zien. De berg zie je amper.

Sterrenhemel melkweg maanlicht door Kees Krick Media

Amper twee uur later is de maan verschenen. De hemel kleurt blauw, de sterrenhemel en de Melkweg vervaagt. De berg is beter te zien. Later in de nacht een stuk duidelijker, omdat de maan dan veel hoger staat.

Sterrenhemel melkweg maanlicht door Kees Krick Media

De zon verlicht het dal en de berghelling verderop, maar de alp waarop ik zelf sta is nog in diepe duisternis gehuld (voor mij staat de maan nog achter de berg).

Sterrenhemel melkweg maanlicht door Kees Krick Media

Geen maan. Gras en boom verlicht met een zaklamp.

Sterrenhemel melkweg maanlicht door Kees Krick Media

Met maan (blauwe hemel), maar deze kant van de berg ligt nog in de schaduw. Boom verlicht met een zaklamp.

 

 

, , ,

www.keeskrick.com