Er is iets vreemds aan de hand. Ik hoef maar naar de lucht te kijken, of ik zie wazige vlekken. Allemaal kleine, half doorzichtige cirkels. Het lijken net UFO’s en soms veranderen ze zomaar in lelijke zwarte balletjes. Help! Ik ben in de ban van stof!
Elke bezitter van een digitale spiegelreflexcamera moet dit bekend voor komen. Alhoewel… er zijn er die beweren dat ze er na jaren van fotograferen nog nooit last van hebben gehad. Ja, en daar begrijp ik dus helemaal niets van.
Kort geleden kocht ik mijn eerste digitale spiegelreflex en nadat ik enkele proefopnamen had gemaakt, viel het mij op dat er een streepje en wat cirkels op de foto’s te zien waren. Met name in de blauwe lucht. Het bleek dat er stof op de sensor (de lichtgevoelige chip) zat. Geen probleem, dat kun je weghalen met een blaasbalgje. Lens eraf, even blaasbalgen, klaar.
Behalve bij mij dan, want na die actie zat er alleen maar meer stof op de sensor. De eerstvolgende foto toonde een lucht vol grote vlekken. De dag erna heb ik de camera maar weer teruggebracht naar de winkel. Einde avontuur.
Op zich is stof een bekend probleem in de wereld van de digitale spiegelreflex. Alleen had ik na een diepgravend onderzoek begrepen dat alleen als je heel veel van lens wisselde, je op termijn een beetje stof op de sensor kon krijgen. Mijn stof blijkt of lijkt er vanaf de fabriek ingezeten te hebben, dus ook zonder van lens te wisselen kon ik ervan genieten.
Er is inmiddels een levendige handel in prijzige schoonmaakmiddelen. Blaasbalgen (tot exemplaren van dertig centimeter hoog), statische borsteltjes, zachte spateltjes, niet-pluizende doekjes en flesjes methanol. Een setje spateltjes kost al snel zeventig euro en daar ben je met een beetje pech na drie schoonmaakbeurten al doorheen.
Ik las zelfs over een fotograaf die een ‘snotzuigertje’ van zijn kind gebruikte, een ander trok het stof met een plakbandje van de sensor (het plakbandje eerst met een vinger stevig aanwrijven). En dat terwijl ze de modernste digitale spiegelreflexcamera’s gebruiken, en ook niet de goedkoopste. Terwijl de eerste de beste simpele compact camera geen krimp geeft zodra het wat stoffig wordt.
Ik heb het fenomeen, dat ik duidelijk als een probleem, als een tekortkoming zie, op diverse fora op internet aangekaart. De reacties die ik kreeg hebben mij zeer verbaasd.
De meeste fotografen zien stof totaal niet als een probleem. Ze accepteren dat foto’s waarop lichtgekleurde egale vlakken of blauwe lucht staan, regelmatig in Photoshop moeten worden bijgewerkt. Met het stempelgereedschap (kloonstempel) wordt een stukje omringend beeldmateriaal over de vlek heen gekopieerd. Feit blijft dat er op deze manier informatie verloren gaat, een aanzienlijke hoeveelheid zelfs, want die vlekken zijn behoorlijk groot (en kunnen talrijk zijn).
Voor de professionele en semi-professionele fotograaf, die een selectie van zijn foto’s nabewerkt voor ze gepubliceerd worden, kan ik begrip opbrengen. Van de vele foto’s die geschoten worden, kiest men er enkele uit en alleen die worden publicatierijp gemaakt. Daarnaast heeft deze beroepsgroep geen keuze. Je doet mee, of je ligt er uit. Er is geen alternatief, behalve analoog blijven werken. De niet-beroeps begrijp ik niet. Wie gaat er nu geheel onnodig en ook nog verplicht, voor zoiets onbenulligs als stof, al zijn foto’s bewerken! Als fotograaf heb je toch wel wat beters te doen?
Ook blijken er fotografen te zijn die zichzelf allerlei beperkingen opleggen. De vlekken vallen namelijk minder op bij een grote lensopening (diafragma). Sommige fotografen gebruiken daarom expres de kleinere lensopeningen niet, terwijl het juist een van de grote voordelen van een digitale spiegelreflex is dat je die kunt gebruiken. Bij een compact camera heb je die niet eens. Je gebruikt ze onder andere bij macrofotografie, zodat een groter gebied van de foto scherp wordt (de scherptediepte is groter).
Digitale fotografie en stof horen bij elkaar is een veel gehoorde uitspraak. Net als: camera’s waren altijd al gevoelig voor stof. Alleen dit laatste is wat mij betreft waar. Bij een ouderwetse (analoge) camera kwam het stof echter op de film terecht. Dus bij de eerstvolgende foto was het meestal alweer weg. Of je stofte het interieur eventjes af tijdens het wisselen van een filmpje.
Bij een digitale camera blijft het stof op de sensor liggen, desnoods tien jaar lang, tot iemand het daar weghaalt. En die eerste uitspraak is natuurlijk flauwekul. Digitale fotografie en stof horen helemaal niet bij elkaar. Bij compacts heb je er alleen in zeer zeldzame gevallen last van. Bij een spiegelreflex kan er inderdaad wat stof in de camera komen omdat je met verwisselbare lenzen werkt. Bij elke lenswisseling kan een stofje het camerahuis in dwarrelen, waarna het zich op de sensor nestelt, die lekker warm en een beetje statisch geladen is en het stof daardoor als het ware aantrekt.
Dat fotografen het fenomeen stof accepteren, prima. Zolang ze maar weten dat het kan gebeuren en er geen probleem mee hebben dat de sensor van tijd tot tijd moet worden gereinigd. Wel een risicovol klusje trouwens, want bij elke aanraking loop je kans de sensor onherstelbaar te beschadigen. Overigens niet de sensor zelf, maar een glasachtig filter dat ervoor zit en dat niet echt krasongevoelig is (het eindresultaat blijft natuurlijk hetzelfde).
Maar dat men het stofprobleem als flauwekul afdoet, ziet als iets dat er gewoon bij hoort en maar geaccepteerd moet worden, dat irriteert mij mateloos. Een camera hoeft immers maar één ding te doen, en dat moet het dan ook goed doen: een beeld vastleggen. Van een geluidsinstallatie accepteer je toch ook niet dat er gepiep en gekraak uit de luidsprekers komt? (Ach meneer, dat hoort bij deze apparatuur, maar na een tijdje hoort u het niet meer hoor, of trek er anders een luidspreker uit, het zit toch voornamelijk aan de rechterkant). En nog iets: als iedereen dit probleem zomaar accepteert, zien camerafabrikanten zich ook niet genoodzaakt er iets aan te doen en lost het zich dus nooit op!
Weten die camerafabrikanten eigenlijk wel van dit probleem af? Ja, natuurlijk! Ze adviseren dan ook om lenzen zo snel mogelijk te wisselen, ergens uit de wind en met de cameraopening omlaag gericht. Verder raden ze aan om stof met een blaasbalgje van lens en camera weg te blazen, maar het blaastuitje in geen geval in de camera te steken en zeker niet de sensor aan te raken.
Een merk als Olympus heeft er gelukkig iets beters op bedacht. Door gebruik te maken van geluidsgolven trilt de sensor netjes schoon. De stofjes vallen op een plaklaagje onderin de camera en blijven daar zitten. Uiteraard moet dat strookje ooit een keer vervangen worden en het garandeert ook weer geen 100% stofvrije sensor. In het verleden hebben enkele andere fabrikanten ook initiatieven getoond. Oplossingen voor het stofprobleem kunnen dus wel degelijk bedacht worden!
Ondanks dit alles heb ik de indruk dat de fotografen die op de fora reageerden, meer met het probleem in hun maag zitten dan ze openlijk willen toegeven. De reacties waren soms namelijk nogal heftig. Ook waren er enkele opmerkelijke uitschieters bij: je moet wel met een camera kunnen omgaan, een dure camera kopen wil niet zeggen dat je foto’s beter worden, je moet netjes werken, koop liever een compact camera, als je stof een probleem vindt kun je nu eenmaal nooit een digitale spiegelreflex kopen.
Kijk, ik kan heus wel met een camera omgaan, fotograferen doe ik al van jongs af aan, enkele van de reagerende fotografen waren toen nog niet eens geboren. En een goede fotograaf kan zelfs met een analoge wegwerpcamera mooie foto’s maken, niemand beweert dat duurdere camera’s per definitie beter zijn (hoewel je er wel meer van mag verwachten). Maar een camera die net uit de doos komt, dat heeft niets met een schone manier van werken te maken. Alleen die laatste uitspraak, daar zit iets in: ik houd het voorlopig inderdaad lekker bij een compact camera, of misschien bij een Olympus spiegelreflex.
Ook bij de andere fabrikanten verwacht ik tussen nu en enkele jaren een oplossing voor het stofprobleem. Ze zullen wel moeten. De gebruikers van digitale spiegelreflexcamera die in de voorhoede zaten, lijken ernstig bevlekte foto’s zonder noemenswaardig protest te hebben geaccepteerd. Maar nu steeds meer (beroeps)fotografen, amateurfotografen én ‘gewone consumenten’ een digitale spiegelreflex aanschaffen, is er een doelgroep aangeboord die niet zomaar alles voor zoete koek slikt. Vlekken op je foto’s. Het idee alleen al!
Lees vooral ook deze update van enkele jaren later!
