Volgens hardnekkige geruchten krijgt de camera van de iPhone 18 Pro en iPhone 18 Pro Max een variabel diafragma. Die geruchten doen trouwens al jaren de ronde en volgens sommige bronnen is het dit jaar eindelijk zover. Zelf denk ik dat er iets heel anders staat te gebeuren.
Hoewel de geruchten consequent spreken over een variabel diafragma, denk ik persoonlijk in een totaal andere richting. Namelijk een variabel brandpunt. Oftewel een échte (optische / mechanische) zoomlens. Want momenteel hebben zowel de iPhone als nagenoeg alle andere telefoons geen zoomlenzen, maar dat is een verhaal voor een andere keer.
Waarom ik dat denk? Laat ik het eerst op hoofdlijnen toelichten en daarna dieper de techniek induiken om een en ander verder te onderbouwen. Voor dat tweede deel heb je helaas wat fotografische basiskennis nodig. Vind je dat te ver gaan, dan heb je hopelijk voldoende aan de algemene uitleg in het eerste deel. Mocht in het najaar met het uitkomen van de iPhone 18 blijken dat ik gelijk heb – wat we nog maar moeten zien, want ik beschik natuurlijk niet over ‘inside information’ – kun je altijd nog even terugkomen om verder te lezen.
iPhone 18 met optische zoomlens
Hoewel alle geruchten wijzen op een variabel diafragma, denk ik dat er iets anders staat te gebeuren. Allereerst omdat een zoomlens en dus een variabele brandpuntsafstand (=hoever je bent ingezoomd) voor alle iPhone-gebruikers grote voordelen heeft. Want dan kunnen we eindelijk écht ergens op inzoomen, met behoud van een hoge beeldkwaliteit. Terwijl een variabel diafragma voor hooguit een kleine gebruikersgroep enkele bescheiden voordeeltjes biedt – en dan moet je ook nog eens weten hoe, waarom en wanneer je het toepast.
Variabel diafragma wat is dat
Wat houdt een variabel diafragma in? Het diafragma is een mechanisme dat binnenin een lens zit waarmee de hoeveelheid licht die de beeldsensor bereikt wordt geregeld. Denk aan extra veel licht als het donker is, zodat je alsnog een voldoende heldere foto of video krijgt. Of juist minder licht als er een overvloed aan licht is. Het diafragma van een lens doet daarmee hetzelfde als de pupil van een oog. Alleen: standaard heeft een telefoon geen variabel diafragma maar een vast diafragma, waardoor de hoeveelheid licht juist niet regelbaar is. Jouw telefoon kent gelukkig wel andere manieren om te voorkomen dat foto’s te licht of te donker worden.
Variabel brandpunt wat is dat
Een variabel brandpunt is iets heel anders. Het betekent dat je optisch en dus met behoud van een hoge beeldkwaliteit kunt inzoomen en uitzoomen. Dat is iets heel anders dan digitale zoom wat momenteel in nagenoeg alle telefoon wordt toegepast. Bij digitale zoom wordt simpelweg een uitsnede van het beeld maakt, waardoor er steeds minder van het oorspronkelijke beeldmateriaal overblijft en de beeldkwaliteit dramatisch afneemt naarmate je dieper digitaal ‘inzoomt’. Vergelijk het met een A4-tje waar je alleen het middelste stukje ter grote van een pasfoto uitknipt, waarna dit automatisch wordt oprekt tot het weer even groot is als het oorspronkelijke velletje papier. Dat ziet er niet uit.
Waarom denk iedereen al jarenlang dat het om een variabel diafragma gaat? Ik denk door een misverstand. En om dat te begrijpen moeten we helaas wat dieper de techniek induiken.
Waarom iPhone met variabel diafragma
Op een traditionele camera (spiegelreflex, systeemcamera, compact camera) kun je de grootte van het diafragma instellen. Wat in de geruchten nu dus een variabel diafragma wordt genoemd. Het diafragma wordt ook wel de lensopening genoemd en hiermee regel je dus hoeveel licht de beeldsensor bereikt.
Belangrijk om te weten, het diafragma is niet alleen een lichtregelaar. Het beïnvloedt ook de zogeheten scherptediepte. Dat is de grootte van het gebied rondom het punt waarop je scherpstelt dat eveneens (aanvaardbaar) scherp op de foto komt te staan. Ik noem dat vaak ‘de scherpte in de diepte’.
Door met scherptediepte te spelen kun je er bijvoorbeeld voor kiezen om alleen de geportretteerde scherp in beeld te brengen terwijl de achtergrond mooi vervaagt. Of je kiest ervoor om tegelijkertijd ook een deel van de omgeving scherp(er) en dus herkenbaarder te houden.
Diafragma en Portretmodus
Met een smartphone lukt het helaas niet om een onderwerp zoals een persoon, hond, of auto met een mooie sterk vervaagde achtergrond vast te leggen. En helaas, zelfs als je een variabel diafragma toevoegt kun je nog steeds maar zeer beperkt spelen met scherptediepte (ik bespaar je de technische uitleg, want anders wordt dit artikel wel heel erg lang en ingewikkeld).
Deze beperking is precies de reden dat telefoonfabrikanten jaren geleden de zogeheten Portretmodus hebben bedacht. Die gebruikt een handige softwaretruc waardoor je dit cameraeffect (een haarscherp hoofdonderwerp met vervaagde omgeving / achtergrond) alsnog op je telefoon krijgt. Dat ziet er tegenwoordig trouwens heel realistisch uit.
Zelfs als je een variabel diafragma aan een telefooncamera toevoegt, blijft het effect op de scherptediepte helaas erg klein, waardoor je het nagenoeg alleen maar als (eveneens beperkte) lichtregelaar kunt inzetten. Dat geeft wat meer creatieve vrijheid bij zowel fotograferen als filmen. Zoals bij weinig of veel licht als bij het vastleggen van bewegende onderwerpen.
Variabel diafragma: het gevolg van iets anders?
De reden dat er in de geruchten over een variabel diafragma wordt gesproken, heeft volgens mij alles te maken met een verschijnsel dat je vaak tegenkomt bij de zoomlenzen van traditionele camera’s. Daarmee is het – nogmaals, volgens mij – niet de hoofdfunctie die Apple speciaal voor de iPhone 18 (of later) heeft bedacht, maar puur en alleen het gevolg van iets heel anders!
Je ziet het, we komen steeds dichter bij het door mij verwachte variabele brandpunt…
Dat zit zo. Elke cameralens heeft een zogeheten maximale diafragmawaarde. Dat is de grootste lensopening die je erop kunt instellen. Op telefoons is dit momenteel dus nagenoeg altijd een vaste waarde, omdat het diafragma (nog) niet verstelbaar is.
Bij de zoomlenzen van “grote camera’s” varieert deze maximale diafragmawaarde vaak over het zoombereik. Dit betekent dat je alleen volledig uitgezoomd profiteert van de allerhoogste lichtsterkte (de maximale lichtopbrengst). Zodra je inzoomt neemt de lichtsterkte langzaam af. Daardoor heeft zo’n lens helemaal ingezoomd een lagere lichtsterkte dan wanneer je volledig bent uitgezoomd. Met andere woorden, de hoeveelheid opgevangen licht lijkt te verlopen over het zoombereik (neemt af bij inzoomen, neemt weer toe bij uitzoomen).
Diafragma lijkt variabel, is nog steeds vast diafragma
Nu is het niet zo dat het diafragma binnenin zo’n zoomlens ineens fysiek kleiner wordt terwijl je inzoomt, maar daar kom ik straks op terug. Waar het om gaat is dat de lichtsterkte een beetje afneemt en de scherptediepte tegelijkertijd ietsjes groter wordt.
Je zou dit per abuis kunnen opvatten als een variabel diafragma, maar dat is het dus niet.
Kortom, het ‘variabele diafragma’ uit de geruchten kan naar mijn idee heel goed een bijverschijnsel zijn, puur het gevolg van een zoomlens die aan de iPhone 18 Pro en iPhone 18 Pro Max wordt toegevoegd. Simpelweg omdat deze zoomlens volledig ingezoomd net wat minder lichtsterk is dan wanneer je helemaal uitzoomt.
Het diafragma is in dit geval helemaal niet variabel, maar de effectiviteit (de lichtopbrengst) van het nog steeds vaste diafragma verandert ietwat terwijl je inzoomt. Je kunt dus niet zelf (of de camera voor jou) voor een ander diafragma kiezen, wat juist wel kan bij het objectief van een ‘traditionele camera’. Wat overigens ook weer niet betekent dat dit helemaal nooit in een smartphone mogelijk zal zijn.
iPhone 18 met optische zoomlens
Dat (1) een zoomlens een veel groter publiek en aanzienlijk meer voordelen en nut heeft en (2) het ogenschijnlijk variabele diafragma heel goed een bijeffect van die zoomlens kan zijn, overtuigen mij ervan dat het veel eerder om de toevoeging van een optische zoomlens gaat dan dat we een instelbaar diafragma krijgen.
Ik ben benieuwd, dinsdagavond 9 september weten we eindelijk het antwoord! Overigens, volgens sommige geruchten wordt het misschien pas volgend jaar. Bij het uitkomen van de iPhone 19. Of nee, dat wordt waarschijnlijk de iPhone 20 vanwege het jubileumjaar: 20 jaar iPhone. Of wellicht heet dit jubileumtoestel iPhone XX. Omdat Apple precies tien jaar geleden de iPhone X uitbracht. Zucht. Die geruchten ook altijd…
Extra toelichting
Het diafragma is het fysieke mechanisme binnenin een lens, terwijl de grootte van de lensopening wordt aangeduid met de zogeheten diafragmawaarde. Gaat het om een vast en dus niet instelbaar / verstelbaar diafragma? Dan heeft de lens één vaste diafragmawaarde. Hiermee kun je de lichtsterkte dus niet te regelen. Op dit moment hebben telefoons nagenoeg altijd zo’n vast diafragma (in enkele zeldzame gevallen kan een telefooncamera een klein stukje zoomen en hierbij verloopt het diafragma, dat dan nog steeds niet verstelbaar is).
Bekijk je een foto die is gemaakt met jouw iPhone, een andere smartphone, of ‘traditionele’ camera, dan zie je de diafragmawaarde altijd terug bij de fotodetails. Zoals f/1,8 of f/2,8. Soms wordt dit net even wat anders genoteerd, namelijk als F1,8 en F2,8. Een lagere waarde betekent een hogere lichtsterkte en een kleinere scherptediepte(scherp onderwerp, vagere omgeving). Bij een hogere waarde is dat dus precies andersom.
De diafragmawaarde (ook wel F-getal of F-stop genoemd) is een verhouding. Het wordt bepaald door de brandpuntsafstand (‘hoever je bent ingezoomd’) te delen door de fysieke grootte van het diafragma. En juist dat is bij dit gerucht van cruciaal belang! Want als je inzoomt terwijl de fysieke lensopening (het diafragma) even groot blijft, valt het F-getal ineens een stukje hoger uit. Immers, de noemer van de deling wordt groter (brandpuntsafstand), terwijl de deler (diafragma) precies hetzelfde blijft.
Dus ondanks dat de lensopening exact even groot blijft, neemt de lichtsterkte af tijdens het inzoomen. De oorzaak? Het licht moet een langere weg afleggen als de brandpuntsafstand toeneemt. Je kunt het een beetje vergelijken met het kijken door het kartonnen korte kokertje van een wc-rol en de veel langere koker van een keukenrol (de eerste is zichtbaar lichtsterker dan de tweede).
Bij een zoomlens staan daarom vaak twee diafragmagetallen vermeld: de maximale diafragmawaarde van de kortste brandpuntsafstand én die van de langste brandpuntsafstand. Oftewel: volledig uitgezoomd én volledig ingezoomd.
Als deze twee diafragmawaarden bewust of onbewust zijn gelekt, zou je dus al snel de conclusie kunnen trekken dat er een variabel diafragma zit aan te komen. Terwijl het in werkelijkheid om de twee maximale diafragmagetallen van een zoomlens gaat en het diafragma helemaal niet naar eigen inzicht instelbaar is.
Tot slot enkele korte opmerkingen:
Er bestaan ook zoomlenzen (voor “grote camera’s”) waarbij de lichtsterkte juist niet verloopt tijdens het inzoomen. Die zijn bijvoorbeeld f/2,8 of f/4 over het volledige zoombereik, maar die zijn meestal wel een stuk groter, duurder én zwaarder.
Verder zou het best kunnen zijn dat de iPhone 18 Pro en Pro Max zowel een zoomlens als een (zelf) instelbaar diafragma krijgen, maar dat verwacht ik zeker dit jaar nog niet. Want nieuwe features worden gefaseerd, stapje voor stapje uitgerold. Al laat ik mij graag verrassen :-)
Het variabele diafragma uit de geruchten zou ook met Portretmodus te maken kunnen hebben. Want (alleen) in deze camerastand kun je de kunstmatige vervaging zelf instellen door een virtuele diafragmawaarde tussen f/1.4 en f/16 in te stellen. Nogmaals, dan gaat het puur en alleen om het instellen van de softwarematige vervaging en niet om het daadwerkelijk, fysiek verstellen van het diafragma. Wellicht worden de stand Foto en Portret samengevoegd tot één nieuwe camerastand, al verwacht ik ook dat niet op korte termijn.
Laatste opmerking: de diafragmawaarde wordt aangeduid met de letter f (notatie F8 of f/8, beide betekenen precies hetzelfde), maar ook de brandpuntsafstand word vaak met een f aangegeven, net als f ook veel wordt gebruikt voor de scherpstelafstand (focus). Ook dit kan tot verwarring en verkeerde interpretaties leiden. (zo las ik in een AI-samenvatting dat je op een bepaalde telefoon van Xiaomi het diafragma kunt instellen door naar de Pro-stand te gaan en op het F-pictogram te tikken… dat is dus de scherpstelregelaar 😊
Op mijn website en in mijn eBooks vertel ik vanuit mijn eigen kennis en ervaring. Wat je hier leest heb ik zelf ondervonden en diepgaand onderzocht, waarbij ik altijd op zoek ga naar de handigste werking, beste oplossing, of slimste methode. Alles is 100% door mijzelf geschreven.
Ook licht ik graag toe waarom iets zo werkt, wanneer bepaald gedrag optreedt en waar je in welke situatie(s) rekening mee moet houden.
Daardoor blijft het bij een tip, advies, of oplossing niet bij het ‘domweg’ uitvoeren van een trucje, maar begrijpt je echt waarom, hoe en wanneer je iets het beste toepast.
