De hoofdcamera van de iPhone 18 Pro krijgt net als die van de iPhone 18 Pro Max als eerste Apple-telefoon een variabel diafragma. Best een opmerkelijke stap, zelf had ik eerder de toevoeging van een optische zoomlens verwacht, iets waar ik eerder dit jaar over schreef. Maar wat betekent dit variabele diafragma in de praktijk voor jou? Wat heb je eraan?
Variabel diafragma, wat is dat
Wat houdt een variabel diafragma eigenlijk in? Het diafragma is een mechanisme binnenin de lens(behuizing) waarmee je de hoeveelheid licht kunt regelen die de beeldsensor van de camera mag bereiken. Denk aan extra veel licht als het wat donkerder is om toch een voldoende heldere foto of video te krijgen. Of juist minder licht als er een overvloed aan licht is, zoals op een zonnige zomerdag.
Het diafragma van een lens doet daarmee precies hetzelfde als de pupil van een oog. Alleen: standaard hebben telefoons geen variabel diafragma maar een vast diafragma. Een vast diafragma is een diafragma waarmee de hoeveelheid licht juist niet regelbaar is. Jouw telefoon kent dan gelukkig wel enkele andere manieren om te voorkomen dat foto’s of video’s te licht dan wel te donker worden.
Diafragma en lichtsterkte
Op traditionele camera’s (spiegelreflex, systeemcamera, compact camera) is het vanzelfsprekend dat je de grootte van het diafragma kunt instellen, dat wat bij de nieuwste iPhone dus een variabel diafragma wordt genoemd. Het diafragma wordt ook wel de lensopening genoemd en door de grootte van die opening te veranderen regel je hoeveel licht de beeldsensor bereikt.
Hierbij is het diafragma het fysieke mechanisme, terwijl de grootte van de ingestelde lensopening wordt aangeduid met een getal en dat is de zogeheten diafragmawaarde. Gaat het om een vast en dus niet instelbaar / verstelbaar diafragma? Dan heeft deze lens één vaste diafragmawaarde . Alleen bij een verstelbaar diafragma kun je voor een andere diafragmawaarde kiezen. Op dit moment hebben nagenoeg alle telefoons een vast diafragma.
Diafragma en scherptediepte
Heel belangrijk om te weten: het diafragma is niet alleen een lichtregelaar, het beïnvloedt ook de zogeheten scherptediepte. Scherptediepte is de grootte van het gebied rondom het punt waarop je scherpstelt dat eveneens (aanvaardbaar) scherp op de foto of video komt te staan.
Hoe dat zit? Het punt (de afstand) waarop je scherpstelt zal altijd de maximale scherpte krijgen. Tegelijkertijd geldt: hoe verder naar voren (naar jou en de camera toe) en hoe verder naar achteren (richting de horizon), hoe onscherper het beeld zal worden. Dat is altijd zo. Bij elke camera en bij elke lens, en dus ook bij onze ogen. Vandaar dat ik scherptediepte vaak omschrijf als ‘scherpte in de diepte’. De mate van vervaging én de snelheid waarmee de scherpte naar onscherpte verloopt kun je bij camera’s beïnvloeden.
Door met scherptediepte te spelen kun je er zodoende voor kiezen om alleen de geportretteerde scherp in beeld te brengen (of een ander onderwerp of gedeelte ervan), terwijl de achtergrond en eventueel de voorgrond mooi vervaagt. Dat noem je een kleine scherptediepte. Andersom kun je ervoor kiezen om behalve het hoofdonderwerp ook een gedeelte van de omgeving scherp(er) en dus beter herkenbaar te houden. In dat geval noem je het een grote(re) scherptediepte.
Diafragma en portretmodus
Met een smartphone lukt het helaas niet om een onderwerp zoals een persoon, hond, of auto met een mooie sterk vervaagde achtergrond vast te leggen. En helaas, ik verklap het maar alvast, zelfs als je een variabel diafragma aan een telefoon toevoegt kun je nog steeds maar zeer beperkt spelen met scherptediepte (ik bespaar je de technische uitleg, want anders wordt dit artikel wel heel erg lang en ingewikkeld).
Deze optische beperking is precies de reden dat telefoonfabrikanten jaren geleden de zogeheten portretmodus hebben bedacht. Die cameramodus gebruikt een handige softwaretruc waardoor je dit cameraeffect (haarscherp hoofdonderwerp met vervaagde omgeving) alsnog op je telefoon krijgt. Vaak wordt dit synthetische vervaging genoemd. Dat ziet er tegenwoordig trouwens heel realistisch uit en benadert het echte optische vervagingseffect van grote camera’s (waar het geen softwaretruc is).
Effect van variabel diafragma is beperkt
Zelfs als je een variabel diafragma aan een telefooncamera toevoegt, blijft het effect op de scherptediepte helaas beperkt, waardoor je alsnog naar portretmodus moet uitwijken voor een sfeervol vervaagde voorgrond en/of achtergrond. Straks licht ik dit wat verder toe.
En ook als lichtregelaar is het effect van een variabel diafragma beperkt, vooral vergeleken met grote / traditionele camera’s. Nogmaals, ik bespaar je de veel te technische achtergrond, maar de oorzaak ligt bij de kleine beeldsensor van telefooncamera’s met bijbehorende miniatuur lens en daardoor een ieniemienie lensopening (diafragma).
iPhone 18 met variabel diafragma
Om een en ander verder toe te lichten duiken we iets meer de diepte in.
Het diafragma van de iPhone 18 Pro en iPhone 18 Pro Max kent vier vaste standen, te weten f/1.48, f/1.8, f/2.8, en f/4.0. In de fotografiewereld worden dit ook wel stops genoemd. Het diafragma van de iPhone 18 kan (voor zover nu is na te gaan) niet in 1/3 van stops versteld worden, iets dat bij “traditionele / grote” camera’s wel kan om alles nog beter te finetunen. Ook wijkt de eerste diafragmawaarde een beetje af van wat ik als fotograaf gewend ben. Want de diafragmawaarden die normaalgesproken worden gehanteerd zijn f/1.4, f/1.8 of f/2, f/2.8 en f/4.
Gezien de vier standen is dit variabele diafragma slechts beperkt instelbaar. Op (grote) camera’s kun je het diafragma aanzienlijk verder verkleinen. Tot minimaal f/22 en soms zelfs tot f/32. Hoe hoger de diafragmawaarde, hoe kleiner de lensopening, met als gevolg: minder lichtinval en een grotere scherptediepte. Op een telefoon is technisch ook niet gek veel meer haalbaar denk ik, omdat de lensopening in de zeer kleine lens om te beginnen al enorm klein is.
Andersom staat een lagere diafragmawaarde dus voor een grotere lensopening, waardoor er meer lichtinval is en er ditmaal juist een kleinere scherptediepte ontstaat.
(dit is een diafragma in een grote cameralens, niet die van de iPhone 18)
Vergelijking met vast diafragma
Een korte vergelijking tussen een vast en variabel diafragma. De hoofdcamera van zowel de iPhone 17 Pro als de iPhone 17 Pro Max heeft een vast diafragma van f/1.78. Daarmee is de winst op een iPhone 18 Pro of iPhone 18 Pro Max met f/1.48 slechts een halve stop aan extra lichtsterkte (en krijg je tegelijkertijd een iets kleinere scherptediepte). Daarnaast kun je het diafragma één of twee stops knijpen zoals dat heet, dus de diafragmaopening verkleinen voor minder lichtdoorlaat en een iets grotere scherptediepte. Dat doe je door een diafragmawaarde van f/2.8 of f/4 te kiezen (of de telefoon dit automatisch voor je te laten doen).
Effect van variabel diafragma op foto’s en video’s
Voor filmers is een variabel diafragma handig om de sluitertijd wat beter af te stemmen op de framerate, iets wat in de videowereld als belangrijk wordt gezien. Ondanks het variabele iPhone-diafragma heb je in de meeste situaties helaas nog steeds een ND-filter nodig – net als bij een vast diafragma dus. Dat blijkt ook wel uit de berekening die straks volgt voor fotografie.
Een ND-filter wordt ook wel een grijsfilter genoemd en is een soort zonnebril voor je camera. Hiermee maak je het een flink stuk donkerder en dat is handig als je bijvoorbeeld in fel zonlicht werkt. Dit filter wordt traditioneel gebruikt als een langzamere sluitertijd nodig is dan normaalgesproken mogelijk is omdat het ergens zo licht is.
Dezelfde beperking als bij het filmen geldt voor het spelen met bewegingsvervaging in foto’s. Bij zonnig weer zit je (zonder ND-filter) bij een telefooncamera namelijk al snel rond de 1/2000 van een seconde (de sluitertijd) en dat is veel te snel om bewegende onderwerpen te vervagen. Zet je het diafragma van de iPhone 18 op f/4? Dan verminder je de lichtinval met 2 stops, waardoor de sluitertijd terugvalt naar 1/500 (2 stops minder licht betekent de sluitertijd twee keer halveren). Helaas is dat in de meeste dagelijkse situaties nog steeds veel te snel voor bewegingsvervaging.
Zelfs op (zwaar)bewolkte dagen zit de sluitertijd nog steeds ergens in de buurt van de 1/500 en kun je door te kiezen voor f/4 slechts vertragen naar 1/125 (500 /2 /2). Kortom, pas bij weinig licht, zoals tijdens de schemering, kun je de sluitertijd wel langzaam genoeg krijgen voor sfeervolle bewegingsvervagingen.
Voor zoiets als avondfotografie is de extra lichtsterkte van f/1.48 natuurlijk altijd handig om te hebben, want dan kan de camera net wat sneller voldoende licht verzamelen.
Voor onder andere groepsfoto’s en het vastleggen van allerlei onderwerpen van dichtbij is de mogelijkheid van het verkleinen van het diafragma naar f/2.8 of f/4 handig om iets meer scherptediepte te krijgen. Want ik merk al jaren dat de scherptediepte op telefoons steeds kleiner wordt bij gebruik van de 1x-hoofdcamera omdat de beeldsensor (en daarmee het lensje en de lensopening) steeds groter wordt.
Dat komt de technische beeldkwaliteit zeer zeker ten goede, maar tegelijkertijd neemt hiermee de scherptediepte alsmaar af – en daardoor is het soms lastig om nog voldoende van een onderwerp of de omgeving scherp in beeld te krijgen. Het variabele diafragma is daarmee vooral handig om net iets meer scherptediepte in je foto’s te krijgen, niet minder.
Kort samengevat
Het variabele diafragma van de iPhone 18 Pro en iPhone 18 Pro Max geeft je iets meer creatieve vrijheid bij het maken van foto’s en video’s. Je kunt een beetje spelen met scherptediepte (iets minder scherptediepte, maar vooral iets meer scherptediepte) en hebt wat invloed op de hoeveelheid licht die de beeldsensor bereikt (handig bij te veel of te weinig licht, en in beperkte mate voor het toevoegen van bewegingsvervaging). Ik herhaal het nog maar een keer: het is niet veel, maar geeft net iets meer speelruimte.
Zo vind je de gebruikte diafragmawaarde terug
Bekijk je een foto die is gemaakt met jouw iPhone, een andere smartphone, of met een ‘traditionele’ camera? Dan zie je de gebruikte diafragmawaarde altijd terug bij de fotodetails. Ongeacht of het een camera met een vast of een variabel diafragma betreft. Denk aan f/1,8 of f/2,8. Soms wordt deze waarde net even wat anders genoteerd, namelijk als F1,8 en F2,8.
Nogmaals: een lagere waarde betekent een grotere lensopening en daardoor een hogere lichtsterkte maar tegelijkertijd ook een kleinere scherptediepte(scherp onderwerp, vagere omgeving). Bij een hogere waarde is dat precies andersom.
Tip: Wil ook jij de mooiste foto’s maken met jouw smartphone? Volg dan een workshop smartphone fotografie bij mij. Het maakt niet uit welke telefoon je hebt.
Op mijn website en in mijn eBooks vertel ik vanuit mijn eigen kennis en ervaring. Wat je hier leest heb ik zelf ondervonden en diepgaand onderzocht, waarbij ik altijd op zoek ga naar de handigste werking, beste oplossing, of slimste methode. Alles is 100% door mijzelf geschreven.
Ook licht ik graag toe waarom iets zo werkt, wanneer bepaald gedrag optreedt en waar je in welke situatie(s) rekening mee moet houden.
Daardoor blijft het bij een tip, advies, of oplossing niet bij het ‘domweg’ uitvoeren van een trucje, maar begrijpt je echt waarom, hoe en wanneer je iets het beste toepast.
